Spęcznienie drzwi. Problem z otwarciem.

Przy nadnaturalnym wzroście wilgotności pomieszczenia spowodowanym pracami mokrymi , problemem z izolacją czy brakiem wentylacji często występuje spęcznienie okien i drzwi. W konstrukcjach oszczędnościowych może to doprowadzić do zniszczenia wyrobu. W przypadku okien i drzwi w systemie EUR zwykle kończy się to zakleszczeniem oraz zniszczeniem okapnika.

Oto kilka przykładów nadnaturalnej wilgotności drewna spowodowanego wysoką wilgotnością wewnątrz pomieszczeń.

Karol Kopeć

Zniszczenie konstrukcji drzwi wykonanych w technologii oszczędnościowej - bez klinowanych czopów przelotowych

Wilgotność drewna przekracza wszelkie granice tak norm jak i sztuki stolarskiej.

Wysunięcie poprzeczki spowodowane spęcznieniem.

Zagłębienie czoła czopa spowodowane spęcznieniem stojaka.

Wykroplenie wilgoci na całej powierzchni drzwi.

Wykroplenie wilgoci na elementach metalowych.

Wykroplenie wilgoci na ścianach z cegły.

Kantówka okienna z Meranti.

Podczas frezowania klejonki Meranti zauważyłem, że każda partia klejonki różni się trochę od poprzedniej. Bywają kantówki jasne i lekkie, jasne i z sinizną, ciemne oraz bardzo ciemne i ciężkie. Pierwsze i ostatnie sprawiają najwięcej kłopotów. Lekkie i jasne kantówki trudno oszlifować. Ciągną się włókna za papierem i cały czas powierzchnia jest szorstka. Trzeba dawać dodatkowy podkład do usztywnienia włókien. Bardzo ciemne kantówki trudno jest frezować. Czasami po przefrezowaniu kilkunastu ramiaków potrzebne jest ponowne ostrzenie frezów z HSS. Są jeszcze kantówki, które przy obróbce wydzielaja specyficzny zapach podobny do pieprzu. Zastanawiałem się, dlaczego tak jest. Pobrałem próbki drewna i przyjrzałem się im pod mikroskopem. To co zobaczyłem bardzo mnie zaciekawiło. Próbki różniły się od siebie, co wskazywało na różnorodność gatunkową badanych próbek. Zacząłem szukać literatury na ten temat. Niestety praktycznie nikt się tym nie zajmuje. Znalazłem jedynie kilka pobieżnych artykułów , głównie autorstwa dr Gerald'a Koch'a. Według niego, kantówka „Dark Red Meranti” jest mieszana z innymi gatunkami drewna już na Dalekim Wschodzie w tartakach i fabrykach kantówki. Sprzedają to pod nazwą „mixed tropical species” czyli w wolnym tłumaczeniu drewno gatunków mieszanych. Stąd tak znaczne różnice w kolorze, usłojeniu, gęstości, stabilności czy odporności na czynniki biologicznej degradacji drewna. Twierdzi też, że np. drewno Geronggang zawiera krzemiany i to by potwierdzało nadmierne zużycie ostrzy frezów.

Co powinniśmy wiedzieć o Dark Red Meranti ( Shorea negrosentis Foxb.)?

Jest to gatunek wybitnie nadający się do produkcji okien i drzwi. Gęstość przy 12% wynosi 590 – 890 kg/m3. Skurcz promieniowy wynosi 4,1% a styczny 9,7%. Odporność biologiczna 2 wg EN- 350 ( skala od 1 - doskonała do 5 - zła , odporność na działanie grzybów domowych) . I takie drewno powinno być stosowane do produkcji okien. Wg Koch'a , o Dark Red Meranti możemy mówić jedynie, gdy drewno Meranti ( Schorea) ma gęstość (12-15%) powyżej 550 kg/m3.

Czym się zastępuje w Azji drewno  Dark Red Meranti?

1. Light Red Meranti ( Shorea spp. ) Gęstość 390 – 590 kg/m3 , odporność biologiczna 3 – 4,
2. White Meranti ( Shorea hypochra Hance ) Gęstość 800 - 900 kg/m3, odporność bio. 5,
3. Yellow Meranti ( Shorea spp. ) Gęstość 560 – 735 kg/m3 , odporność biologiczna 4
4. Mengkulang ( Tarrietia Simplicifolia Mast.) Gęstość 640 – 720 kg/m3 , odporność bio. 4,
5. Rengas ( Melanorrhoea wallichii Hook. ) Gęstość 590 – 870 kg/m , odporność biologiczna 3 ,
6. Bintangor ( Calophyllum kajewskii …) Gęstość 475 – 655 kg/m3 , odporność biologiczna 3,
7. Durian ( Durio spp., Nessia spp. Itd.) Gęstość 575 – 640 kg/m3 , odporność biologiczna 4,
8. Geronggang ( Cratoxylon arborescens ) Gęstość 350 – 610 kg/m3 , odporność bio. 5 ,
9. Kasai ( Pometia pinnata) Gęstość 650 – 750 kg / m3 , odporność biologiczna 3,
10. Kedondong ( Canarium spp., Santiria spp. Itd.) Gęstość 390 – 780 kg/m3, odporność bio. 5,
11. Merpauh ( Swintonia floribunda) Gęstość 570 – 790 kg/m3 , odporność biologiczna 5,
12. Punah ( Tetramerista glabra ) Gęstość 630 – 800 kg/m3, odporność biologiczna 3,
13. Rengas ( Gluta spp., Melanorrhoea spp.) Gęstość 590 – 870 kg/m3, odporność bio. 3,
14. Sepetir ( Pseudosindora palustris ) Gęstość 640 – 720 kg/m3 , odporność biologiczna 3,
15. Terentang ( Campnosperma spp. ) Gęstość 350 – 500 kg/m3 , odporność biologiczna 4.
16. Gerutu ( Parashorea lucida …) Gęstość średnia 680 kg/m3, odporność biologiczna 3,
    
    
    Oraz wieloma innymi gatunkami. Nie sposób wymienić wszystkie.

Z uwagi na kurczenie się zasobów Dark Red Meranti, coraz częściej spogląda się w stronę nowych gatunków drewna. Najpoważniejszym pretendentem do miana następcy Meranti jest brazylijski Eukaliptus. Wymienia się około 600 gatunków, jednakże znaczenie przemysłowe mają następujące odmiany : E. grandis, hybryda E. grandis zwana " urograndis" , E. globulus, E. camaldulensis, E. tereticornis, E.viminalis, E. nitens, E. saligna oraz E. urophylla.

Z eukaliptusem brazylijskim spotkałem się przy okazji prac projektowych nad wdrożeniem do produkcji mebli ogrodowych . Ogólnie na pierwszy rzut oka, niewiele się różni od Meranti i z pewnością laik łatwo je pomyli.

Porównajmy więc właściwości drewna Dark Red Meranti i Eukaliptusa brazylijskiego E.grandis.

	Dark Red Meranti	Eukaliptus grandis
Średnia gęstość drewna kg/m3	710	650
Odporność na działanie grzybów domowych wg EN	2	3 do 4
Moduł sprężystości MPa	14500	15200
Skurcz styczny %	9,7	10
Skurcz promieniowy %	4,1	5,8

Jak widać, są różnice we właściwościach, ale dopiero praktyka pokaże, czy można je będzie stosować zamiennie.

Bibliografia:

R. Wagenfuhr, Chr. Scheiber " Holzatlas " 1989

R. Wagenfuhr " Obrazovy lexikon drevo" 2002

Gerald Koch " Holzarten fur Fensterkanteln aus Sudostasien" Holzzentralbaltt 2006

www.tropix.cirad.fr
oraz wiele innych ogólnodostępnych informacji z sieci.

Karol Kopeć

Dłutowanie. Jak przyłożyć dłuto do materiału.

W związku z pojawiającymi się wideo-poradnikami odnośnie dłutowania w drewnie, pozwoliłem sobie na określenie sposobu przyłożenia dłuta do kreski traserskiej .

Aby wykonać dokładne cięcie, należy krawędź tnącą dłuta przyłożyć w odległości około 0,2 do 0,5 mm od linii traserskiej. Oczywiście mówimy tu o przesunięciu ustawienia dłuta w kierunku materiału usuwanego , czyli tego przeznaczonego na zniszczenie. Podczas uderzenia pobijakiem w trzonek dłuta następuje zagłębienie ostrza w drewnie.  Przesunięcie krawędzi dłuta zapobiega niekontrolowanemu przesunięciu krawędzi dłutowanej w kierunku linii traserskiej. Zawsze krawędź tnąca dłuta przesuwa się w kierunku linii i lekkie przesunięcie przyłożenia zapobiega wydłutowaniu zbyt luźnego gniazda.

Prawidłowe przyłożenie dłuta ilustruje poniższy rysunek .

Właściwe przyłożenie dłuta i właściwy sposób obserwacji ustawienia ostrza względem linii traserskiej. 

Niewłaściwe przyłożenie dłuta. W takim przypadku nie ma możliwości dokładnego ustawienia dłuta względem linii z uwagi na zasłonięcie linii ostrzem dłuta. 

Niestety złe nawyki są propagowane w internecie .

Widoczne na fotce przyłożenie właściwe jest dla snycerki lub rzeźby i prawdopodobnie stamtąd zostało zaczerpnięte.
Karol Kopeć

Uszkodzenie parkietu na skutek zalania.

Parkiety czyli posadzki wykonane z drewna z reguły są odporne na krótkotrwałe działanie wody.  Jednakże stałe zawilgocenie skutkuje powstawaniem różnego rodzaju uszkodzeń. Może to być krawędziowanie lub łódkowanie, a niekiedy nawet odspojenie posadzki od podłoża. Oto przykład uszkodzenia posadzki drewnianej na wskutek kapania wody ze źle wykonanego kanału wentylacyjnego sali gimnastycznej .
Karol Kopeć

Nastąpiło wypaczenie warstwy dekoracyjnej  spowodowane nadmiernym i długotrwałym zawilgoceniem.

Posadzka nadaje się jedynie do naprawy.

Forum - skarbnica wiedzy II.

Znowu znalazłem kilka fajnych wpisów. Czym prędzej się nimi z Państwem podzielę.

1. Na pytanie internauty :
" jakie środki zastosować by możliwie najlepiej: 
1. zabezpieczyć bal przed wilgocią 
2. zabezpieczyć przed wszelkiego rodzaju robactwem 
3. zabezpieczyć przed słońcem - żeby nie ciemniało "

Jest odpowiedź : "Witam jak juz pisalem wczesniej mozna zastosowac pokost lniany na goraco co zabezpieczy rowniez przed robakiem czynnosc te nalezy wykonac minimum 2 razy przy drugim razie mozna dodac do pokostu ugru (jast to barwnik w proszku ) jest ich kilka kolorow od naturalnego po ciemne ,w zaleznosci ile sie dosypie taki wyjdzie kolor."

Znakomita rada z uwagi na brak własności biobójczych oleju lnianego. Równie dobrze możemy zastosować masło , przepracowany olej silnikowy a nawet olej napędowy. 

2.  Na innym forum padło stwierdzenie :

"- jezeli w styczniu gdzie srednia temperatura dzienna bedzie wynosiła -10 stopni wyniesiemy deskę o wilgotnosci 8% (grubość 25mm) i zostawimy ją pod wiatą na 3 tygodnie to otrzymamy deske o wilgotności 8% "

Co jest oczywistą fikcją literacką.  Drewno w zimie osiąga wilgotność około 20 % . Oczywiście mówimy o drewnie składowanym pod zadaszeniem. 

Internet jest pełen wypowiedzi , których wartość jest znikoma. Dlatego namawiam do sprawdzania każdej informacji w kilku źródłach z uwagi na tego typu wypowiedzi . 

Karol Kopeć

Rezystograf oporowy - co to jest?

Badanie rezystografem oporowym jest dziedziną dopiero raczkującą w Polsce. Niewielka ilość aparatów
 znajdujących się głównie na wyposażeniu uczelni akademickich nie sprzyją popularyzacji tej metody badawczej.
Rezystograf jest urządzeniem zastępującym świder Presslera w przypadku badań stanu drewna. Każdy, kto używał świdra, wie jaka to ciężka i niewdzięczna praca. Stosując rezystograf uzyskujemy kilku krotne zmniejszenie czasu wykonania badania oraz natychmiastowy wynik w postaci wykresu w skali 1:1. Na podstawie wykresów możemy wykonać jednoznaczną i niepodważalną opinię odnośnie stanu badanego drewna. Szczególnie przy badaniu drewna zaatakowanego przez grzyby odwiert świdrem Pressler’a daje często zamglone wyniki, dlatego że trudno jest określić grubości warstw zgnilizny poprzeplatanej drewnem zdrowym. Dodatkowym atutem przemawiającym za zastosowaniem rezystografu jest średnica wiertła, a co za tym idzie otworu pozostałego po dokonaniu badania. W przypadku świdrów otwór ma średnicę około 5 - 8 mm , a w przypadku rezystografu otwór ma średnicę 3 mm. Jest to znaczna różnica tak wpływająca na właściwości mechaniczne badanego drewna jak i na jego estetykę.
Karol Kopeć

Świder Pressler'a           

Ozonowanie drewna - co to jest ?

Ozonowanie drewna zabytkowego jest metodą dość młodą, ale prężnie się rozwijająca. Negatywna strona stosowania ozonu jest jego wpływ na rozkład drewna. Jednakże stopień degradacji spowodowanej stosowaniem ozonu jest nieporównywalny ze stopniem degradacji powodowanej przez owady techniczne szkodniki drewna oraz grzyby. Zwykle przez dziesięciolecia nic się nie robi przy obiekcie a potem zamiast szybko usunąć zagrożenia i zabezpieczyć drewno przed następnym atakiem, zastanawiamy się , czy ozon nie zaszkodzi drewnu. Czy nasza bierność lub bezradność nie jest większym zagrożeniem dla drewnianych zabytków niż wszystkie inne zagrożenia razem wzięte? Widuje się wartościowe obiekty składowane w szopach, piwnicach, stodołach a czasem i pod gołym niebem. Na pytanie, czemu nie prowadzone są prace konserwatorskie zwykle odpowiedź brzmi “nie mamy pieniędzy”. Po kilku lub kilkunastu latach takiego traktowania, obiekty niejednokrotnie ulegają całkowitemu zniszczeniu. Warto się zastanowić nad tym zjawiskiem zanim uwikłamy się w polemikę czy stosować rotanox, azot, ozon lub argon. Stosujmy cokolwiek, byle zdążyć. Niestety, to człowiek jest największym zagrożeniem dla zabytków.

Karol Kopeć